Tài nguyên dạy học

CHÁT CHÍT CÙNG AENM

NHÀ MÌNH ONLINE !

Tiến Quốc
Tố Uyên
Thuý Hằng
Linh Sương
Vũ Mai
Nguyễn Duyên
Chi Uyên
Minh Anh
Châu Tuấn
Thành Nhân
Chí Thành
Đức Thiệu

Hỗ trợ trực tuyến

  • (Cao Minh Anh)
  • (tinhlang7715@yahoo.com)

Thống kê

  • truy cập   (chi tiết)
    trong hôm nay
  • lượt xem
    trong hôm nay
  • thành viên
  • Ảnh ngẫu nhiên

    Happy_new_year.swf 535587_346776165442251_1103757000_n.jpg Diendanhaiduongcom190722.jpg Cau_hat_tinh_que.swf Chao_nam_hoc_moi.swf EmoiHN_PHO.swf Vlt.swf BAI_CA_TET.swf Chucmungnammoi2013_ngayxuanlongphuongxumvay.swf Cmnammoi2013.swf Xuan1.swf Nm1.swf Banh_SN.jpeg Ong_do.swf HAPPY_BIRTHDAY1.swf Chuc_nam_moi_2013_2_xvid.swf Bannertet2013.swf Giang_sinh_vui_ve.swf BannerGS123.swf

    Thành viên trực tuyến

    0 khách và 0 thành viên
    Gốc > Tất cả > Bài viết các chuyên mục >

    ÔNG ĐỒ

    Khi giới thiệu Vũ Đình Liên trong Thi nhân Việt Nam, Hòai Thanh để nhiều lời bình cho bài thơ “Ông Đồ”, với những lời tri kỷ :

    “Trong làng thơ mới, Vũ Đình Liên là một người cũ. Từ khi phong trào thơ mới ra đời, ta đã thấy thơ Vũ Đình Liên trên các báo. Người cũng ca tình yêu như hầu hết nhà thơ hồi bấy giờ. Nhưng hai nguồn thi cảm của người là lòng thương người và tình hòai cổ. Người thương những kẻ thân tàn ma dại, người nhớ những cảnh cũ nguời xưa. Có một lần hai nguồn cảm hứng ấy đã gặp nhau và để lại cho chúng ta một bài thơ kiệt tác : “Ông Đồ”. Ông Đồ năm năm đến mùa hoa đào, lại ngồi viết thuê bên đường phố. Ông chính là là cái di tích tiều tụy đáng thương của một thời tàn” (lời trong thư Vũ Đình Liên gửi Hòai Thanh vào ngày 9 tháng Giêng năm 1941-NVP)

    Ít khi có một bài thơ bình dị mà cảm động như vậy. Tôi tưởng như đọc lời sám hối của cả bọn thanh niên chúng ta đối với lớp người đương đi về cõi chết. Đã lâu lắm chúng ta chỉ xúm nhau lại chế giễu họ quê mùa, mạt sát họ hủ lậu. Cái cảnh thương tâm của nền học Nho lúc mạt vận chúng ta vô tình không lưu ý.

    Trong bọn chúng ta vẫn có một hai người ca tụng (…). Nhưng chế giễu mạt sát không nên, mà ca tụng cũng không được. Phần đông các nhà nho còn sót lại chỉ đáng thương. Không nghiên cứu, không lý luận, Vũ Đình Liên với một tấm lòng dễ cảm đã nhận ra sự thực ấy và gián tiếp chỉ cho ta cái thái độ. Bài thơ của người có thể xem là một việc nghĩa cử.

    Theo đuổi nghề văn, mà làm được một bài thơ như thế cũng đủ. Nghĩa là đủ lưu danh với người đời …”(Thi nhân Việt Nam, Nhà xuất bản Hoa Tiên, 1967, trang 74)

    Hoài Thanh khen bài thơ Ông Đồ của Vũ Đình Liên là kiệt tác, và “đủ để lưu danh với người đời” … Lời nhận định ấy đã được thời gian kiểm chứng : Bài thơ Ông Đồ đã trải qua gần một thế kỷ, mà hầu như tết năm nào, trong lòng người đọc trên mặt báo, cũng thường hay nhắc đến …

    Cái ông đồ già “Mỗi năm hoa đào nở … Bày mực tàu giấy đỏ, bên phố đông người qua” ấy, với tài thư pháp “Hoa tay thảo những nét. Như phượng múa rồng bay … “ ấy; và con người lẫn thú chơi câu đố ngày tết xưa, đã là hồn vía của thứ văn hóa truyền thống lâu đời, nên nó luôn phảng phất, lưu giữ dây dưa, cũng là điều dễ hiểu.

    Bài thơ Ông Đồ, gợi nhớ cho hình bóng thân thuộc của một thời Nho học xưa, những con người của thời học hành thi cử, trau giồi kiến thức, để mơ đỗ trạng vinh quy; con người vốn đã trở thành thân thuộc của một đất nước chuộng học, chuộng tài; con người này cũng hay vấp phải những nổi nênh của số phận. Cho nên cứ nhắc đến hai tiếng Ông Đồ, là những người có dính líu đến chút ít Hán học đã đủ xao xuyến :


    Ông đồ

    Mỗi năm hoa đào nở
    Lại thấy ông đồ già
    Bày mực tầu, giấy đỏ
    Bên phố đông người qua

    Bao nhiêu người thuê viết
    Tấm tắc ngợi khen tài
    “Hoa tay thảo những nét
    Như phượng múa rồng bay”

    Nhưng mỗi năm mỗi vắng
    Người thuê viết nay đâu
    Giấy đỏ buồn không thắm
    Mực đọng trong nghiên sầu

    Ông đồ vẫn ngồi đấy
    Qua đường không ai hay
    Lá vàng rơi trên giấy
    Ngòai trời mưa bụi bay

    Năm nay đào lại nở
    Không thấy ông đồ xưa
    Những người muôn năm cũ
    Hồn ở đâu bây giờ ?


    Có một tết nguyên đán cách đây khỏang vài chục năm, khi nhà thơ họ Vũ còn sống, tôi có viết một vài ngắn bình bài thơ Ông đồ, trong đó có đọan :

    “Bài thơ Ông đồ của Vũ Đình Liên in trong Thi nhân Việt Nam , không đề niên hạn. Mà cũng chẳng cần đề niên hạn để làm gì, vì khi những trường học đã học quốc ngữ và chữ Pháp thì dù ở những năm Ba mươi hay đầu những năm Bốn mươi, thế kỷ XX, ông đồ cũng là ngưỡi cũ kỹ …. Thăng Long - Hà Nội đã chuyển sang Tây Học, lối sống “tân thời” đã nuốt chửng những thứ cũ; theo luật chơi thành phố, mốt ăn chơi đã khác … Nơi bày bán câu đối tết của ông đồ, người mua vắng đến mức ngao ngán .. Nhưng buồn hơn cả là “Ông đồ vẫn ngồi đấy! Qua đường không ai hay !” , câu thơ tạo được một nỗi buồn ghê gớm của một người bị thời thế chối từ.

    Và còn gì tủi buồn hơn thế ! Cho nên Ông đồ sẽ vắng luôn từ năm ấy là phải.

    Nhưng cái vắng bóng của ông lại trở thành một chút thiếu vắng của Thăng Long trong dịp tết. Và cái câu kết của bài thơ “Những người muôn năm cũ. Hồn ở đâu bây giờ ?” , như tiếng kêu giật thột, phát hiện một thứ thiếu thốn, không thể nào bù đắp được ! Bởi Thăng Long – Hà Nội, hoặc bất cứ nơi nào; con người ta đâu phải chỉ sống với hôm nay và ngày mai; nó còn dây nhợ nhằng nhịt, phức tạp ngàn lần với qúa khứ nữa chứ. Bài thơ Ông đồ của Vũ Đình Liên dung dị, nhưng đã để lại một thi phẩm không ai làm được từ bấy đến giờ, kể cả sau này nữa.
    Vào cũng giáp tết năm Mậu Thìn 1988, tôi nhận được một bài thơ của ông như sau :

    Cảm xúc

    Hòai Thanh không còn nữa
    Tràng Kiều cũng đi rồi
    “Ông đồ” ai thương nhớ
    Còn Ngô Văn Phú thôi

    “ Những người muôn năm cũ
    Hồn ở đâu bây giờ ?”
    Cả người hôm qua nữa
    Vừa đi vào hư vô


    Đàn chim vạc kêu sương
    Cành hoa đào nở nắng
    Đào nhớ và chim thương
    Như Nghệ Thuật vô tận

    Những cái mất hẳn rồi
    Mãi mãi mãi … không thấy
    Chỉ với tình thương thôi
    Bóng Ông đồ còn mãi …


    Có lẽ, bài bình thơ Ông đồ của tôi trong những năm 80 này, làm cho ông cảm đông, là tôi có ý nhắc bài thơ thơ đã lâu, do chiến tranh, tết nhất, bận với nhiều đề tài bức thiết, nên ít được nhắc đến. Và cũng có thể là lời bình đã làm cho nhà thơ cảm động …

    Tôi bao giờ cũng coi thi sĩ họ Vũ như bậc thầy của mình, dù tôi không học ông một ngày nào … Những ngày làm báo Văn Nghệ, khi gặp ông đến gửi bài, được trao đổi với ông, tôi rất kính trọng. Những năm ấy, ông còn bận đeo đuổi sự nghiệp làm thầy, nhưng tôi vẫn thường được nghe ông nói về thơ Baudelaire, say sưa lắm. Và tôi là người đang mê và ấm ức chưa giải mã được những câu thơ tượng trưng và siêu thực của nhà thơ hàng đầu của nước Pháp này ! Nghe ông đọc thơ dịch mà ông vừa bỏ tâm huyết chuyển sang tiếng Việt và giải thích, tôi vỡ vạc ra nhiều lắm.

    Ít lâu sau, tôi còn được đọc thêm bài thơ có liên quan đến Ông đồ, ông viết những năm sau này nữa … Chả là khỏang những năm 1975-1978, Bùi Xuân Phái đang thể nghiệm lọai tranh mực nho, ghép giấy mầu. Nhớ năm tôi đi đặt tranh tết cho Báo Văn Nghệ, ông cũng vẽ bức tranh Diễn viên chèo, và bản gốc, ông cho tôi luôn … Ông Phái cũng vẽ một bức Ông đồ và tặng người bạn thân là nhà nhiếp ảnh nổi tiếng Trần Văn Lưu. Vũ Đình Liên đến chơi, liền đề luôn bài thơ ở dưới :


    Ngắm tranh tặng mình

    Tranh ngắm lòng càng rộn ý thơ,
    Cả hồn qúa khứ xót ông đồ.
    Ba vần thơ đã khơi nguồn nhớ,
    Mấy mảnh giấy còn chắp cánh mơ.
    Thanh sắc chưa phai màu lệ cũ
    Ảnh hình thẫm đượm mối thương xưa
    Hồn người nghiên bút nghìn năm trước
    Khối hận đến giờ đã nhẹ chưa …



    Vũ Đình Liên với Bùi Xuân Phái và Trần Văn Lưu là nhóm ba người bạn tài hoa, rất thân với nhau, thường được gọi là nhóm Lưu-Liên-Phái …

    Bức tranh Ông đồ của Ông Phái chắc là đề tặng chung cả hai người, do đó Vũ Đình Liên mới lấy đầu đề là Ngắm tranh tặng mình ….

    Hồn vía Ông đồ nhập vào ông từ năm 13 tuổi. Nói về sự tiếp nối nề nếp nhà nho, để có những bài thơ hay nhắc đến một thời đã qua, ông từng viết:”Năm 13 tuổi, tôi đã làm thơ hoài cổ. Bài Hồn xưa đã được một nhà xuất bản ở Hải Dương đăng trong tập Những áng thơ hay … Bản thân tôi đã được kế thừa tinh thần của người mẹ, mẹ tôi là con một ông đồ. Tuy ở Hàng Bạc, làm nghề thợ bạc, nhưng gia đình luôn giữ nền nếp gia phong. Ngày nhỏ, tôi sống ở Hải Dương. Bởi vậy, nên cảnh sắc quê hương in đậm trong tâm trí, có tác động nhiều đến tâm tư tình cảm … “

    Ông là người tây học, là giáo sư một trường đại học lớn, rất am hiểu văn học Pháp, bài thơ Ông đồ, là một bài viết trong phong trào Thơ Mới, lấy đề tài từ một nhân vật “Hồn muôn năm cũ” mà thôi …. Nhận xét về Vũ Đình Liên, cố giáo sư Đỗ Đức Hiểu, một người bạn rất qúy rất hiểu ông, đã viết :”Vũ Đình Liên là một trong những nhà Thơ Mới, thuộc lớp đầu, tôi tạm gọi là Làn sóng thứ nhất. Làn sóng thứ nhất Thơ Mới bao gồm những bài thơ lỗi lạc chịu ảnh hưởng chủ yếu của thơ lãng mạng Pháp nửa đầu thế kỷ 19 như Lamartine, Musset, Vigny, nhất là Hugo ….”

    Giải thích về con người rất yêu văn học phương Tây mà viết được một bài thơ mới mà hồn cốt phương Đông thấm nhuần vào tận xương tủy, gíao sư họ Đỗ viết tiếp :

    “Vũ Đình Liên là một trường hợp đặc biệt, ông làm thơ suốt trên 60 năm nay … Chỉ xét về một phương diện – sự tương hợp giữa Thơ Mới và Thơ Pháp, ông chịu nhiều ảnh hưởng của thơ lãng mạng Pháp … Ông tiếp nhận tình thương … ở thơ lãng mạng Pháp. Đúng vậy, ngòai việc xót xa, thương cảm một lớp người đã bị thời thế bỏ quên – ông đồ, ông còn thương :” Những trẻ thơ côi cút … Suốt đêm khuya đôi mẹ mãi không về”. Ông khẽ bảo mọi người hãy “nương nhẹ” những bông hoa úa “bị ném vào trong xó”; ông không muốn một ngày kia “Thiên hạ có nhiều bông hơn tuyết trời để ủ lòng muôn trẻ nhỏ cho môi hồng thắm tươi”

    Giải thích của giáo sư Đỗ Đức Hiểu giúp ta hãy nhớ bài thơ Ông Đồ là một bài thơ mới …Đôi lúc người ta quên đi điều này, bởi thơ nhuần nhị phương Đông qúa, nên người ta cứ nghĩ đó là một bài cổ phong xưa, dù lối nghĩ, lối thể hiện đã thuộc về kỷ nguyên Thơ Mới.

    Những năm nghỉ hưu, Vũ Đình Liên ăn vận rất giản dị … Ông đã không ở phố Bà Triệu nữa mà chuyển về chùa Bộc; bạn bè và những người quen vẫn gặp ông xách một cái túi xách đến những cơ quan báo chí,đến Hội nhà văn, đến nhà bạn; đôi khi còn kéo đám trò nhỏ tan học về đọc thơ cho chúng nghe. Chúng yêu ông, không biết tên ông là gì , gặp ông chỉ gọi là “Ông thơ” rồi xúm đến bên ông như đến với ông nội, ông ngọai của mình …

    Những lúc này, ông không còn là một giáo sư phải y phục chỉnh tề lên lớp nữa … Ông đi dép nhựa, ăn vận xuềnh xòang, khiến gặp nhà thơ ta lại thấy ông như hiện thân một ông đồ nghèo của làng quê một thuở nào … Nói như các cụ xưa : “Đó là thơ vận vào người vậy !”. Còn trong túi sách là bản thảo ông dịch thơ Baudelaire, một nhà thơ Pháp ông say mê và cũng chịu ảnh hưởng trong giai đọan làm thơ sau của mình … Đề tựa cho tập thơ dịch thơ Baudelaire của Vũ Đình Liên, gíao sư Đỗ Đức Hiểu viết :

    “Vẫn với đề tài tình thương, thơ Vũ Đình Liên sau 1945 gợi nhớ Baudelaire. Trong cặp sách ông thường mang hàng ngày , có tòan tập Baudelaire, bản thảo ông dịch Hoa ác, ông làm một bài thơ tiếng Pháp Đề ảnh Baudelaire (ông đã dịch ra tiếng Việt). Bùi Xuân Phái vẽ một biếm họa Baudelaire và Vũ Đình Liên cầm tay nhau. Một nhà văn Pháp đến Hà Nội, biết chuyện Vũ Đình Liên say mê Baudelaire, gọi đùa ông là Baudelien (Bô đơ Liên) …”

    Bản dịch của ông, sau khi ông mất mới được in và được trao tặng thưởng của Hội Nhà Văn. Bởi luôn tự thấy mình cũng là ông Đồ, nên năm 1981, ông về Bến Tre đi dự hội thảo kỷ niệm 160 năm ngày sinh nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu, và theo nhà thơ Hòai Anh, gặp ông bữa ấy, ông nói vui : “Ông đồ đi ăn giỗ cụ đồ đây!” Hòai Anh viết :”Khi đó bác gầy hơn trước, bắt đầu có cái lẩm cẩm của người già, ngòai khu phòng ở của các đại biểu, bác dựng riêng một lều thơ để ở, trước cửa dán hai tờ giấy khổ lớn, tờ thứ nhất viết bài thơ Ông đồ 1, tờ thứ hai viết bài thơ Ông đồ II, bác mới làm sau này. Nhưng lúc này những người đi qua đều lơ đãng không dừng lại đọc bài thơ, chỉ có những người giỏi chữ Hán, chữ nôm, chuyên nghiên cứu Hán nôm … mới vào lều thơ trò chuyện với bác Vũ Đình Liên và trân trọng chép bài thơ Ông đồ II của bác !. Tôi se lòng khi thấy bác Vũ Đình Liên lúc này trở thành Ông đồ của nền Pháp học đang xế bóng”

    Qủa là bài thơ Ông đồ đã nhập hồn và vận vào cuộc đời của Vũ Đình Liên.

    (Trích trong Kiến Thức Ngày Nay số 629 của Ngô Văn Phú)

    Nhắn tin cho tác giả
    Cao Minh Gia Minh @ 10:36 14/07/2011
    Số lượt xem: 688
    Số lượt thích: 0 người
     
    Gửi ý kiến

    ÔNG ĐỒ XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN QUÝ THẦY CÔ ĐÃ GHÉ THĂM, XIN TẠM BIỆT VÀ HẸN GẶP LẠI LẦN SAU!